Mér skilst að þegar maður endurlesi skáldverk, sem sagt lesi sögu í annað eða þriðja sinn, sé það ekki til að uppgötva eitthvað nýtt í sögunni heldur er það til þess að skilja hvernig maður sjálfur hafi breyst. Í dag las ég sömu söguna tvisvar.
Þrátt fyrir kuldann og rokið hérna í Hvalfirðinum í morgun ákvað ég að hlaupa mína 10 kílómetra eftir þjóðvegi 47. Á hlaupunum hlustaði ég á írsku skáldkonuna Claire Keegan (Fóstur, Smámunir sem þessir) lesa sögu sína So Late in the Day sem hún birti fyrst í The New Yorker í febrúar árið 2022. Mér fannst sagan áhrifamikil og ég skynjaði greinilega hvað sagan var vandvirknislega unnin. Orðin sem höfundurinn notar eru ekki valin af tilviljun og röðin sem þeim er stillt upp í (byggingin) er heldur ekki nein hending. Mér fannst ég þó þurfa að sjá setningarnar á pappír eftir að hafa hlustað á lestur Claire. Það er enn greinilegra þegar maður hefur söguna fyrir framan sig, svart á hvítu, hvað handverk höfundarins er gott. Þessi mikla spenna sem höfundurinn byggir upp án þess að dramað í sögunni sé sjáanlegt. Claire hefur sjálf sagt í einhverju viðtali að hún sé þeirrar skoðunar að góðar sögur séu alltaf sagðir með drjúgum skammti af hiki. Í þessari sögu notar Claire til dæmis óvenju margar kommur til að fá hökt og hik í textann enda er söguhetjan sjálf ráðvillt og full af efasemdum. Það er meistaralega vel gert.
Sagan: Skrifstofumaður situr á skrifstofu sinni á heitum degi í Dublin þann 27. júlí, ekkert gerist (að vísu gleymir hann að vista excel-skjal sem hann hafði verið að vinna í). Hann fer heim til sín, þar er ekkert sem bíður hans nema kötturinn hans (sem hann heldur í fyrstu að sé týndur), hann borðar örbylgjurétt, horfir á heimildarmynd um Díönu, líf hennar í konunglegu hjónabandi. Smám saman kemur í ljós að verið er að lýsa brúðkaupsdegi mannsins – þetta er dagurinn sem brúðkaupið hans átti að vera haldið. Þennan dag fór hann til vinnu og kom aftur heim allur fullur af trega og söknuði af því að ekkert varð af brúðkaupinu. Það er ekki fyrr en í nákvæmlega síðustu setningu sögunnar að lesandi fær að vita hvað hafði gerst; af hverju ekkert brúðkaup er haldið.
Eins og einhver mundi segja: „Þetta er fimm tára saga.“
Það gerðist að vísu ekkert sérstakt hjá mér við annan lesturinn. Sennilega hafði ég ekki breyst á þessum fáu mínútum sem leið milli lesturs eitt og lesturs tvö nema kannski varð ósk mín aðeins heitari um að geta sjálfur skrifað svona vel byggða smásögu. George Saunders, rithöfundurinn og smásagnasérfræðingurinn, sagði í viðtali við The New Yorker bókmenntahlaðvarpið að Claire Keegan hafi sömu gáfur í smásagnagerð og Tsjekhov. Það eru meðmæli í lagi finnst mér.