Frásögnin um dönsku skáldkonuna Solvej Balle líkist á margan hátt ævintýri eða furðusögu. Allt virðist ganga henni í haginn með bækur sínar þótt hún þverbrjóti lögmál markaðsfræðanna og alla visku hinna útspekúleruðu sérfræðinga í úrverki kapítalismans. Og nú berast fréttir af enn einum undraverðum sigri. Í vikunni var bók hennar Rúmmálsreikningur I tilnefnd til einna af stærstu og virtustu bókmenntaverðlauna Bandaríkjanna; National Book Award.
Nú vill ritnefnd vekja athygli lesenda sinna á því að bókin Rúmmálsreikningur II virðist vera nýkomin út á Íslandi og sennilega hægt að kaupa hana í einni af hinum stórkostlegu bókabúðum (hinum miklu musterum bókmenntanna) sem eru á Íslandi. Ritnefnd komst nefnilega að því eftir krókaleiðum að bókin sé þegar komin á markaðinn. Maður þarf eiginlega að vera bókaspæjari til að vita af útgáfunni og einn af ritnefndarmönnum Kaktussins hefur slíka hæfileika. Rúmmálsreikningsbækurnar eru einstakar, óvenjulegar, líkjast ekki neinu sem kemur út á hinum íslenska bókamarkaði. Þær eru fimm stjörnu bækur. Þær eru fimm tára bækur. Bækurnar fá öll okkar hjörtu.
Solvej Balle fer sínar eigin leiðir á bókmenntabrautinni og það hefur hún alltaf gert. Stórkostlega upplyftandi. Henni er svo fullkomlega sama um markaðsöflin, um alla sjálfsmarkaðssetningu á samfélagsmiðlum og hún er meira að segja treg til að veita stórum fjölmiðlum viðtöl. Til þess að hún taki þátt í viðtali við fjölmiðil þarf að vera tryggt að alvara á bak viðtalið. Bækur hennar eru prentaðar í litlu upplagi (endurprentaðar þegar með þarf) og allt er einstaklega látlaust í kringum útgáfu hennar. Sjálf skrifar hún á heimspekilegan hátt um þau lögmál sem stjórna tilverunni, skrifar ritgerðir um hvernig hún sér listina; að listverk sé eins og „undantekningarástand“ eða eitthvað sem er í mótsögn við hin gildandi lögmál.
Solvej notaði meira en 30 ár til að skrifa og hugsa um hvernig hún ætti að byggja upp verk í sjö bindum áður en hún var tilbúin til að gefa út fyrstu bókina. Ekki á stóru forlagi heldur gaf hún bókina út sjálf. Hingað til hefur sjálfsútgáfa þótt örugg leið til glötunar fyrir rithöfunda. Solvej sér sjálf um layout, samskipti við prentsmiðjur, dreifingu osfv. Og á þessum árum hefur hún nánast verið tekjulaus. Aðaltekjulind hennar er listamannastyrkur upp á 150.000 DKK á ári (eða 250.000 isk á mánuði). „Ef maður ætlar að helga sig listinni er það fyrsta sem maður gerir er að venja sig við að lifa af loftinu og læra að eiga aldrei peninga. Það er stórkostleg frelsistilfinning ef maður nær að læra að lifa þannig og eiga aldrei bót fyrir rassinn á sér.“
Og eftir allt þetta basl og þetta langa ferli er hún allt í einu á leið á svið hinna stóru verðlauna. Fyrsta bindið af ensku þýðingu bókarinnar Rúmmálsútreikningum er tilnefnd í flokknum „þýddar fagurbókmenntir“ til National Book Award.
Solvej Balle var ekki orðin 25 ára gömul þegar hún byrjaði á Rúmmálsútreikningum. Hún bjó í Kaupmannahöfn og var ekki enn komin inn á „Forfatterskolen“. Nú er Solvej orðin 62 ára, býr á lítilli eyju og er enn að vinna að sögunni um Tara Selter sem situr pikkföst í tímanum eða nánar tiltekið deginum 18. nóvember. Enginn hjá ritnefnd Kaktussins veit af hverju Solvej valdi nákvæmlega 18. nóvember og nú hefur bókaspæjari nefndarinnar fengið það hlutverk að komast að því hvort dagurinn hafi einhverja þýðingu.
Fyrsta bindið, sem nú er tilnefnt, kom út á dönsku árið 2020 og fékk frábæra dóma og þýðingarrétturinn er seldur til 23 landa. Hvorki meira né minna.
Árið 2022 fékk Solvej Balle bólmenntaverðlaun Norðurlandaráðs og það eru vegleg verðlaun; 300.000 DKK (6.000.000 isk) og Solvej vissi vel hvað hún skyldi gera við peningana: „Borga eldgamlar skuldir og kaupa nýjar útidyr á húsið mitt“. Solvej flutti til Ærø fyrir löngu til þess að geta átt efni á því að lifa þessu peningasnauða listamannalífi.
Þann 20. nóvember kemur í ljós hvort Solvej Balle vinni National Book Award. Kaktusinn verður vakandi og fylgist með.
ps. Úr viðtali við Kristeligt Dagblad: „Einu sinni var ég stödd í búð í Englandi með son minn sofandi í kerru. Skyndilega stóð við hlið okkar eldri herramaður og leit á okkur og sagði á svo fallegan hátt: „happy days“. Mér fannst eins og hann segði mér frá heilu lífi með þessum tveimur orðum og kannski hafði hann rétt fyrir sér. Það eru fá tímabil í lífi manns sem hafa jafn mikinn tilgang og einmitt „kerruárin“.“
Og mynd af höfundinum á göngu í fjörunni á Ærø
