Ég sagði frá því í gær að mér hefði verið boðið til sumarhátíðar Forlagsins sem verður haldin 7. júní 2024. En því miður var sending boðsbréfsins til mín „mistök“ svo mér var sem sagt ekki boðið. Þrátt fyrir að ég vissi að ég mundi ekki koma til hátíðarinnar – hvort sem mér hefði verið boðið eða ekki – fór ég samt af einhverjum ástæðum að ímynda mér fólkið sem kæmi til veislunnar og velta fyrir mér hverja mig langaði að hitta og spjalla við eftir mína löngu fjarveru frá Íslandi og íslenskum bókamarkaði.
Það furðulega gerðist að strax kom upp í huga mér maður sem ég þekki ágætlega en er ekki í neinum daglegum samskiptum við. Ég sá sjálfan mig ganga rakleitt til mannsins og taka í hönd hans. „Sæll og blessaður, Hjörleifur,“ hefði ég sagt. „Þú ert einmitt maðurinn sem mig langaði að hitta.“ Ég sá líka fyrir mér góðlátlegt og hálffeimnislegt bros Hjörleifs. Ég hafði fyrir skömmu heyrt þá skemmtilegu sögu að Hjörleifi hefði borist uppgjör frá Forlaginu fyrir bóksölu ársins 2023. Á uppgjörinu kom víst fram að bókin Meðal hvítra skýja, sem eru þýðingar Hjörleifs á vísum frá Tang-tímabilinu í Kína, seldist í einu eintaki. Hjörleifi þótti þetta svo merkilegt að á Íslandi hefði verið einn kaupandi að bókinni hans allt árið 2023 og lýsti því eftir kaupandanum og bauð honum í kaffiboð og spjall. Ekki veit ég hvort kaupandinn fannst. Ég veit heldur ekki alveg af hverju Hjörleifur kom fyrst upp í huga mér. Það þarf einhvern Freud til að greina það.
En ég get upplýst Hjörleif að slíkar tölur – einnar bókar sala – á uppgjöri fyrir bóksölu eru ekki óalgengar. Það eru fjölmargir höfundur sem hafa opnað bóksöluuppgjör sín frá forlögunum og rekið augun í að bók þeirra hafi selst í einu eintak (eða í sumum tilvikum hafi forlaginu borist fleiri eintök en það hafi selt þannig að salan hafi verið neikvæð).
Þetta er víst veruleiki bóksölunnar þessa daganna. Fólk kaupir almennt ekki svo margar bækur heldur notar peninga sína frekar í eitthvað annað þarflegt. Til dæmis að kaupa sér frið. Stundum koma tímabil hjá mér þar sem ég næ ekki samband við bóklestur. Á slíkum tímabilum byrja ég á hverri bókinni á eftir annarri – sumar les ég til enda án þess að bókin komi mér almennilega við, aðrar rétt byrja ég á og hendi henni svo frá mér án þess að ná samband við bókina og enn aðrar les ég næstum til enda en legg hana svo aftur upp í bókhillu með flipa bókakápunnar á þeim stað sem ég hef náð í lestrinum. (Stundum þegar ég finn þessar bækur löngu síðar í bókahillunni furða ég mig á því að ég hafi ekki lesið síðustu 20 eða 30 síður bókarinnar). Á þessum tímabilum les ég og les. Ég les linnulaust í þeirri von að finna þá bók sem tekur mig út úr þessari ólánlegu hringrás og sendir mig af stað í svokallaðan keðjulestur. Keðjulestur er sælulestur þar sem maður sekkur ofan í bók og að lestri loknum rekur maður höndina út eftir næstu bók og maður er ekki í vafa hvaða bók er næst í keðjunni. Og svo koll af kolli. Þegar maður lendir inn í þennan sælulestur er eins og vera gersamlega niðursokkinn í innihaldsríkt og innilegt samtal, þar sem ekkert samtalsefni er heilagt, þar sem orðið og hugsunin er fullkomlega frjáls og full af andríkri þrá eftir að halda samtalinu áfram.
Lestur er víst athöfn sem krefst einbeitingar og friðs. Slíkt er lúxusvara. Þegar við eigum lausa stund erum við samstundis komin á vald einhverra afla sem krefjast athygli okkar og inn í þann sjúskaða sirkus drögumst við daglega inn í án þess að fá neitt við ráðið. Eirðarleysið verður svo yfirþyrmandi að fólk er byrjað að kaupa sér frið, bóka sig inn á Hótel Örk (eða aðra staði sem bjóða frið til sölu) og leita að friðinum þar. Eitt af því fáa sem ekki er ofgnótt af í hinum vestræna heimi er friður og ró. Það er skortur (meiri eftirspurn en framboð) á ró sem markaðsöflin hafa uppgötvað og eru nú farin að bjóða til sölu. „Friður og ró á Hótel Örk. Tilboð. 10.000 krónur nóttin.“ Ætli þetta sé raunverulegur friður sem þeir selja? Kannski ekki svo dýru verði keyptur ef varan er ekta.
En svona þarf þetta ekki að vera. Maður getur vel endurheimt hæfni sína til að einbeita sér og sökkva sér niður í hlutina. Finna frið. Og það gerir maður með því að lesa. Að lesa er andóf gegn þeirri þróun sem er svo greinileg að athyglisvíddin er fullkomlega að skreppa saman.