Svo virðist sem umræðan á Íslandi um streymisveitur bókmenntanna (Storytel) hafi þagnað eða að minnsta kosti hefur umræðan verið yfirgnæfð af þeim þrumugný sem fylgir því flóði af bókum sem kemur út um þessar mundir. En á sama tíma magnast umræðan og verður enn háværari á hinum Norðurlöndunum. Skyndilega hefur sú breyting orðið að  forlög og höfundar ganga í takt saman og óska eftir hærri greiðslum fyrir bækur sem streymisveiturnar hafa aðgang að.

Dönsku forlögin hafa opnað bæði augu og eyru og hlusta af athygli á kvartanir rithöfunda. Kannski vegna þess að forlagsstjórarnir taka eftir því að litla peningabuddan þeirra er smám saman að tæmast og við því þarf að bregðast. „Það sem við fáum út úr sölu bóka til streymisveitnanna er skammarlega lítið,“ segir forstjóri Gyldendal. Forstjórar hinna stóru forlagana eru sammála. Lindhardt & Ringhof, Politikens forlag, Gutkind og Gyldendal hafa öll sagt að þau neyðast til þess að fá betur borgað fyrir bækurnar sem þau selja streymisveitunum. „Það þarf að semja upp á nýtt. Við erum ekki mótherjar rithöfundanna heldur erum við í sama báti. Hvorki við né rithöfundar höfum réttlátar tekjur af bókunum sem við seljum. Greiðslurnar frá streymisveitunum eru hlægilega og skammarlega lágar. En það þýðir ekkert að glápa á reikningsuppgjörin væla og vorkenna sjálfum sér. Við þurfum bara að semja upp á nýtt.“

Þessi tónn er nýr hjá forlögunum. Íslensku útgáfufyrirtækin eru ekki náð jafn langt í þeirri vitundarvakningu sem er nú alls staðar á Norðurlöndunum.  Á Íslandi er Storytel með einokunaraðstöðu og samningsstaða þeirra er því miklu sterkari en ella. Forlögin líta á kröfur höfunda um hærri greiðslur fyrir notkun bóka sinna hjá Storytel sem árás og verjast kröfum höfundanna eins og þeir séu mótherjinn.

Markaðurinn fyrir streymisveitur hefur þróast síðustu ár, áskrifendurnir eru orðnir margir og nú hefur markaðurinn náð þeim þroska að hægt er að fara fram á það að streymisveiturnar borgi betur, hækki áskriftargjaldið, hætti þessari hlaðborðshugsun sem grefur undan verðgildi bóka. Á fyrstu árum streymisveitnanna þurfti að nota mikla orku í að kynna hvað streymisveitur buðu upp á og lokka áskrifendur en nú hafa streymisveiturnar náð því stigi að allir vita hvaða þjónusta er veitt og margir greiða fyrir áskrift.

Á fyrstu árum Storytel á Íslandi litu útgefendur svo á að sala til streymisveitna yki veltu og bætti hag allra en á síðustu mánuðum eða árum er greinilegt að streymisveiturnar klípa af sölu prentaðra bóka og rýra afkomu forlaga og höfunda. „Í byrjun litum við á þetta sem spennandi markað þar sem eldri bækur og backlistinn átti möguleika á að fá nýtt líf. Í fyrstu voru hljóðbækurnar bara hliðaraftuð en stærð áskriftarmarkaðs streymisveitnanna  hefur gersamlega margfaldast og nú er kominn tími til endurskoðunar,“ segir Lena Juul hjá Politiken. „Við þurfum að semja upp á nýtt. Það var fair í byrjun að streymisveiturnar höfðu þörf fyrir stuðning okkar til að lokka kúnna inn í búðina svo þetta yrði arðvænlegur bissness. En nú þarf fleiri peninga inn í þetta kerfi annars verður bókaútgáfa bara útgáfa á ódýrum, þýddum bókum, gervigreindarbókum og  gæðabókmenntirnar hverfa. Bókmenntir sem listform deyr.“

Þær leiðir sem bent hefur verið á til lausnar þeim vanda sem forlög og höfundar standa frammi fyrir eru:

  1. Streymisveiturnar hækki áskriftargjaldið. Mánaðaráskriftargjald, jafnvirði verði einnar pappírskilju þar sem áskrifandi getur hlustað á eins margar bækur og hann kemst yfir fyrir, grefur svo sannarlega undan verðgildi bóka.
  2. Að forlögin samræmi hvenær leggja má bók inn á streymisveitu og bíði að minnsta kosti í eitt ár. Í Noregi segja lögin að fyrst einu ári eftir að bók kemur út á prenti er leyfilegt að setja hana inn á gagnagrunn streymisveitnanna.
  3. Hlaðborðsmódelið (eat what you can) á ekki lengur við. Nauðsyn er að breyta áskriftarforminu þannig að takmarkað er hversu margar bækur hægt er að hlusta á fyrir eitt áskriftargjald.  Streymisveiturnar tapa peningum, forlögin tapa peningum og rithöfundarnir deyja úr hungri.