Að eiga lífið að leysa.

Eitt af verkefnum ritnefndar á ferðum sínum til og um Ísland var að hafa upp á bók Alice Munro, Lífið að leysa. Þetta er eina bók höfundarins sem hefur verið gefin út á íslensku. Bókin heitir Dear Life á ensku og var fjórtánda smásagnasafn höfundarins og síðasta bókin sem Alice Munro skrifaði. Bókin kom út árið 2012. Silja Aðalsteinsdóttir þýddi bókina og var hún gefin út á íslensku tveimur árum síðar eða árið 2014.

Það má eiginlega sega að strax við komuna til landsins (eftir flugferð frá Kaupmannahöfn) hafi ritnefnd Kaktussins rokið út á Granda í bókabúð Forlagsins þar sem stærsta úrval íslenskra bóka er samankomið á einum stað. Forlagið á algjörlega heiður skilið fyrir þessa bókabúð og það góða úrval sem hún bíður þar upp á. En þrátt fyrir allar bækurnar á einum stað var ekki til eitt eintak af bók Alice Munro, Lífið að leysa. Tilkynnti afgreiðslukonan (afgreiðslupersónan eins og sumir gera kröfu um að vera kallaðir) eftir stutt innlit í tölvukerfi búðarinnar að bókin væri „því miður alveg uppseld“.

Það er ekki alveg í takti við tímann að gera dauðaleit að bók eftir kanadíska verðlaunahöfundinn eftir að dóttir höfundarins hefur gert heiminum  kunnugt að móðir hennar hafi  brugðist henni illa og hafi ekki stutt hana þegar rithöfundurinn fékk þær upplýsingar að stjúpfaðir dóttur hennar (og eiginmaður Alice) hafi misnotað hana þegar hún var níu ára gömul heldur haldið tryggð við hinn brotlega stjúpföður.

Fréttir utan úr heimi herma að nú setji margir af heitustu aðdáendum Alice Munro bækur hennar í ruslatunnuna og vilji ekki lengur vita af höfundarverk hennar. Aðrir hafa lýst djúpum vonbrigðum með höfundinn eftir að hafa lesið um uppljóstranir dótturinnar, Andrea Skinner. Margar þær sögur sem Alice Munro hefur skrifað lýsa einmitt svipuðum aðstæðum og hennar eigin fjölskylda  hafði lent í. Hræðileg leyndarmál liggja eins og mara yfir fjölskyldunni og lita samskipti fjölskyldumeðlimanna. Hafa aðdáendur Munro túlkað þessar sögur sem einstakt innsæi höfundarins inn í þá myrku mekkanisma sem geta eyðilagt eða litað  líf einstaklinga og heilu fjölskyldnanna. En í  ljósi þeirra lýsinga sem dóttir Munro, birtir á síðum Toronto Star eru lesendur neyddir til að viðurkenna að Alice Munro hefur nýtt sér harmleik fjölskyldu sinnar – sem er fyrst og fremst harmleikur dóttur hennar – sem efnivið í eigin sögur. Lýsingar dóttur Alice Munro af því hvernig stjúpfaðir hennar  snerti hana, sýndi henni kynfæri sín og runkaði sér fyrir framan hana eru hjartaskerandi og óhuggulegar. Alice Munro, sem alla tíð hefur þótt einstaklega viðkunnanleg kona með djúpt innsæi inn í sálarlíf mannskepnunnar er sem sagt fallin af stallinum.

En þrátt fyrir vitneskjuna um þær  villigötur sem Alice Munro hafði ratað inn á hélt ritnefndin áfram á sínu eigin villuráfi í leit að einu bók hennar á íslensku. Hættir maður að lesa sögur höfunda sem hafa misstigið sig eða tekið alvarleg feilspor í lífinu? Les maður bara bækur eftir fyrirmyndarfólk og flekklausa höfunda? Þetta verður fólk víst bara að gera upp við sjálft sig.

Bókakaffið á Selfossi hefur upp á margt að bjóða og þótti líklegur sölustaður. Var stoppað fyrir utan búðina á leið ritnefndar austur á land. Sjálfur forkólfur bókabúðarinnar og forlagsins sem rekið er á sama stað gerði dauðaleit í öllum skúmaskotum bókakaffisins. Að vísu hafði hann ekki heyrt um höfundinn, hélt lengi vel að hann væri að leita að glæpasögu og var því á kolröngum stað í búðinni framan af leit sinni. Þrátt fyrir að eiga bókalager á Selfossi sem fyllir heilt iðnaðarhúsnæði á mörgum hilluhæðum fannst ekkert eintak innan um bókastaflana.

Ritnefndin var því vondauf þegar haldið var áfram austur á bóginn. Í öllum þeim fallegu fjörðum og öllum þeim fínu þorpum sem eru á leiðinni frá Selfossi og austurúr eru því miður engar bókabúðir – eða ritnefndin fann ekki einn einasta stað, þrátt fyrir nokkur stopp, sem seldi bækur. Það var ekki fyrr en komið var alla leið til Akureyrar að gert var ferðarhlé til að koma við í Eymundsson-bókabúðinni. Það var auðvitað gífurlega ólíklegt að finna þessa sjaldgæfu bók sem leitað var að innan um alla uppstoppuðu lundana og ísskáps-seglana sem fylla búðina. Og grunurinn reyndist réttur. Ekki vottaði fyrir bókinni inni hjá hr. Eymundsson á Akureyri.

Það var ekki fyrr en komið var allan hringinn – aftur til Reykjavíkur – að ritnefnd datt í hug að fara í Ármúlann í Bókakaffið sem starfandi er í þessari nýju miðborg höfuðstaðarins. Þar var ekki komið að tómum kofanum. Afgreiðslumaðurinn reyndist vel að sér í hinu gífurlega úrvali sem búðin bíður upp á og gekk rakleitt að eina eintaki búðarinnar sem þó var merkt  og stimplað með merki bókasafnsins á Reykjalundi. Þar með var verkefni ritnefndar leyst. Eintakið af Lífið að leysa var heilt og allar blaðsíður á sínum stað. Upphafssagan: Að komast til Japan reyndist ansi vel þýdd af þýðandanum Silju og gaman að lesa hana á íslensku.