Aðferðir fótboltafélaga og nýjar leiðir bókaútgefanda.

Fótbolti er vinsælasta íþróttagrein heimsins og á fótboltavelli streyma milljónir manna ár hvert. Sjónvarpssýningarréttur á helstu keppnisdeildum fótboltans eru seldar fyrir milljarða. En samt sem áður þurfa knattspyrnufélögin að verja stórum fjárhæðum í að vekja áhuga á liðum sínum með það að markmiði að auka vinsældir félagsliðsins og fá fleiri til að kaupa aðgöngumiða á kappleikina. Það kemur mönnum kannski á óvart að fótboltaliðin og  bókaforlögin berjast við sömu vandamál.

Að meðaltali kaupir hver einstaklingar í Vestur-Evrópu um það bil 1,8 bækur á ári. Langflestir kaupa þó engar bækur og afar fáir kaupa fleiri en fjórar bækur ár hvert. Samt sem áður virðist allur fókus þeirra sem vilja selja bækur beinast einmitt að þessum fáu kaupglöðu einstaklingum. Mesta orkan og peningarnir fara í að sannfæra þennan litla, en bókelskandi hóp, til að kaupa fleiri bækur.

Fyrir nokkrum árum ákvað pínulítið, sænskt fótboltafélag, Östersund FK, sem kemur frá samnefndum 50.000 manna bæ í Norður-Svíþjóð, að ráða til sín knattspyrnuþjálfarann Graham Potter. Potter þessi er enskur og hafði sjálfur spilað í þrettán ár sem vinstri bakvörður í allnokkrum félögum á Englandi (Stoke, WBA, Southamton…). Greham Potter tók þá ákvörðun eftir að hann lagði skóna á hilluna að læra knattspyrnuþjálfun á æðsta stigi og samtímis taka háskólagráðu í stjórnun með áherslu á tilfinningagreind. Östersund var fyrsta alvöru félagið sem réði Potter til þjálfunar. Þegar Potter kom til starfa spilaði Östersund FK í fjórðu deild sænska fótboltans og aðeins nokkur hundruð manns mættu á kappleiki félagsins.

Potter réði til sín unga konu Karin Wahlén sem menningarþjálfara (slík staða hefur hvorki fyrr né síðar þekkst hjá fótboltafélagi). Hún hafði áður starfað í almenningstengslum og menningarmiðlun. Í átta ár unnu þau saman við að gera Östersund að knattspyrnufélagi sem vann fótboltaleiki. Með þetta skýra markmið að „vinna fleiri fótboltaleiki“ ákváðu þau Potter að finna leikmenn sem voru svokallaðir „team players“, það er leikmenn sem hugsa fyrst og fremst um fótbolta sem hópíþrótt. Östersund hafði ekki peninga til að kaupa stórstjörnur eða gífurlega hæfileikaríka fótboltamenn og því var lagt áherslu á liðsandann. Og þau hófust þegar í stað handa við að skapa mikla samheldni innan liðsins. Þau stofnuðu söngkór Östersunds FK (sem hélt opinbera tónleika í Östersund, alltaf fyrir fullu húsi), þau fengu ballettmeistara til að kenna leikmönnunum að dansa Svanavatnið (sem líka var sýnt í Östersund-leikhúsinu fyrir fullu húsi) og leikmennirnir stofnuðu lesklúbb þar sem meðal annars var lesin bók Chimamanda Adichies, We Should All Be Feminists. Hugsun Potters og Wahlén var að því hugrakkari sem þú ert utan leikvangs þeim mun hugrakkari ert þú á leikvellinum. Menningarstarfsemi í sínum breiðasta skilningi er frábær verkfæri til að auka samheldni og hugrekki. Og þetta heppnaðist!

Östersund vann sig hratt upp um deildir. Frá fjórðu deild og upp í efstu deild. Östersund vann sér líka þátttökurétt í Evrópudeildinni þar sem þeir unnu meðal annars Arsenal 2-1 á heimavelli Arsenal í Highbury.

Þegar best gekk hjá Öresund voru að meðaltali 6.000 áhorfendur á leikjum liðsins. Í 50.000 manna bæ er þetta ótrúleg aðsókn og augljóst að fleiri en harðir knattspyrnuáhugamenn komu til að horfa á þetta sigursæla spútniklið spila fótbolta.

Fótboltafélögin og bókaforlögin  standa frammi fyrir sama vanda. Í rauninni er hægt að skipta þeim sem sækja fótboltaleiki í þrjá hópa.
1. Þeir sem hreinlega elska félagið sitt svo mikið að þeir mæta á hvern leik og eiga að minnsta kosti þrjá trefla í lit félagsins. Ekkert kemur í veg fyrir að slíkur aðdáandi mæti á leik liðsins.
2. Heitir áhugamenn um fótbolta og liðið skiptir ekki eins miklu máli. Fótboltinn – íþróttin –  er í öndvegi.
3. Loks eru það þeir sem hvorki eru sérstaklega ástríðufullir knattspyrnuáhugamenn né heitir stuðningsmenn neins félags. Þetta eru þeir sem horfa á fótbolta af því að það eru svo margir sem gera það. Og einmitt þessi hópur er fjölmennastur á leikvöngunum. Ef knattspyrnulið vill fylla völlinn er algerlega nauðsynlegt að ná til þessa hóps. En samt nota markaðsdeildir knattspyrnufélaganna mesta krafta í að ná til þeirra sem þegar eru af hug og hjarta fótboltabrjálæðingar. Í bókmenntum er þetta fólkið sem les og kaupa stundum bækur sérstaklega þær sem fá mikla umfjöllun og athygli og vilja vera með í umræðunni.

Flestir þeirra sem mættu á leiki Östersund (þrátt fyrir hnéháan snjó og brunagadd) gerðu það af því að þeir vildu taka þátt í þessari miklu sigurför liðsins. Vera í sigurliðinu. Þeir dáðust að því sem félagið stóð fyrir. Dáðust að söngkór félagsins, dáðust að ballettinum, dáðust að hinni sterku liðsheild. Fótboltinn var ekki aðalatriðið heldur skipti öllu máli að verða vitni að og taka stolt þátt í þessari miklu velgengnir. Vera með í því samfélagi sem elskaði Östersund FK og það sem félagið stóð fyrir.

Og félaginu tókst meira að segja að fá fjölda kvenna til að mæta á völlinn en þær eru næstum jafn sjaldgæfir gestir á fótboltavöllum og karlmenn á bókmenntaviðburðum. Og einmitt aukin miðasalan hjálpaði félaginu mjög til að ná þessum góða árangri. Á sama hátt stuðlar betri bóksala yfirleitt að aukinni velgengni bókaútgefenda.

Aðalmarkmið bókaútgefenda getur sem sagt ekki verið að fá þá sem kaupa fjórar bækur á ári til að kaupa fimm heldur vekja áhuga þeirra sem líta á sig sem lesendur og bókakaupendur en kaupa sjaldan bækur til að ná sér í að minnsta kosti 1,8 bækur á ári.

Hvernig er hægt að ná því markmiði? Á sínum tíma tókst Svart á hvítu, forlaginu, að skapa sigurlið. Hálf íslenska þjóðin keypti Nafn rósarinnar, Grámosann og Íslendingasögurnar. En forlögin þurfa að koma út úr skápnum, út úr hinum ærandi bergmálshellum sem enginn tekur mark á og byrja að dansa og sprella. Á Íslandi eru ótal  lesendur fyrir góðar bækur en það þarf að ná til þeirra. Það er til dæmis ekki víst að meðmæli fyrir góðum bókum nái til eyrna fólks í gegnum hinn góða útvarpsþátt Víðsjá Rásar 1. Á sama hátt og Potter og Wahlén tókst að ná til íbúa Östersunds er ritstjórn Kaktussins alveg handviss um að sprelllifandi (þrjú L) forlagi gæti alveg tekist að ná til hins lesandi Íslendings.