Ég losnaði úr sóttkví í gær. Ég ákvað því að halda upp á það og keyra til Akraness í bæjarferð upp úr hádegi og ná í vistir. Ég var uppiskroppa með mat og hugsaði með mér að það væri kannski ekki viturlegt til lengri tíma að næra sig ekki almennilega. Mér fannst ég þó hálfvegis á tunglinu þegar ég kom inn í matvörumarkaðinn á Akranesi. Allt var mér undarlega framandi. Strax og ég gekk varfærnislega inn í verslunina – varfærnislega því ég rak augun í að allir höfðu grímur fyrir andlitnu og ég hafði enga grímu – tók á móti mér ungur maður. Ég hélt að yrði gerður brottrækur svona grímulaus en ungi maðurinn bauð mér bara kurteislega góðan daginn. Ég mundi að ég hafði lesið um þennan dreng í blaðafregn nýlega fyrir góða frammistöðu í verslunarstörfum á Akranesi. Mér fannst fallega gert af honum að bjóða mig velkominn á þennan hátt þegar ég steig inn í verslunina hans og skildi vel að Akranesbúar hefðu sýnt honum velvild.
Ég hafði svo sem ekkert hugmyndaflug þegar ég gekk milli vörurekkanna og endaði með að kaupa mér harðfisk, brauð og ost. Annað var það ekki. Ég fer aftur seinna, hugsaði ég þegar ég horfði niður í hálftóma innkaupakörfuna. Fyrir næstu bæjarferð hugsa ég mig um og skrifa lista.
Það gekk ekkert betur inni í bókabúðinni á Akranesi en inni í matvöruversluninni því mér tókst að kaupa ranga bók vegna óðagotsins á sjálfum mér og aðra bók sem ég hafði ekki áætlað að kaupa. Eins og venjulega þegar ég kem inn í verslun Eymundssonar á Akranesi er tekið á móti mér af einstökum velvilja og afgreiðslufólk leggur sig fram um að veita mér hina bestu aðstoð. Ung stúlka sem ég kannast við eftir fyrri heimsóknir heilsaði mér með björtu brosi þegar ég gekk inn í verslunina og ég flýtti mér að bera upp erindi mitt: „Átti hún bókina eftir Peter Handke sem var að koma út?“
Og afgreiðslukonan svaraði því samstundis játandi og lagði bókina strax á borðið fyrir framan mig. En samtímis tók ég eftir nýrri bók eftir Gyrði Elíasson, Draumstol, á bókaborðinu og ég ákvað að kaupa hana líka. Ég hef fylgst með ferli Gyrðis frá upphafi, á flestar bækur hans og ég kannast aðeins við hann persónulega. Það var þó ekki þess vegna sem ég keypti bókina.
Þegar ég kom aftur heim í kotið í Hvalfirðinum, að lokinni bæjarferðinni, sá ég að ég hafði fengið ranga bók eftir Handke; ég hafði ætlað mér að kaupa Óskabarn ógæfunnar en hafði borgað fyrir Ótta markmannsins við vítaspyrnu en þá bók las ég fyrir mörgum árum. Það gerði svo sem ekki svo mikið til. (Ég las eftirmála Jóns Bjarna Atlasonar mér til ánægju í gærkvöldi.)
En á fimmtudaginn, ekki á morgun heldur hinn, eins og maður segir, verða tveir bókmenntaviðburðir sem skipta mig máli. Þann 8. október kemur út bókin Dularfulla styttan og drengurinn sem hvarf, sem ég skrifaði í vetur. Bókin kemur að þessu sinni út án lúðrablásturs og mér hefur verið sagt að ég geti sótt höfundareintök klukkan 14:00 hjá Forlaginu. Það hyggst ég gera. Það er, ég hyggst sækja bókina og virða hana fyrir mér eftir klukkan 14:00 á fimmtudaginn.
En þennan sama dag, 8. október, eru annarra tíðinda að vænta úr heimi bókmenntanna. Ekki síður mikilvæg og verður sennilega sagt frá þeim í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins. Nóbelsverðlaunin í bókmenntum verða tilkynnt. Væntanlega hrista sumir höfuðið, fitja upp á trýnið og fussa eins nú þykir tilheyra. Og fussa kannski enn hærra þegar verðlaunin verða tilkynnt. En ég hef haft ánægju af því að lesa bækur höfunda sem hafa hlotið þessi heiðursverðlaun upp á síðkastið; Peter Handke, Olgu Tokarczuk, Kazuo Ishiguro, Thomas Tranströmer, Bob Dylan, Alice Munro, svo fáein skáld séu nefnd. Allir þessir höfundar hafa glatt mig með bókaskrifum sínum svo ég fussa ekki, heldur hlakka til.
Nóbelsnefndin er eins og venjulega undir þrýstingi um að velja nú rétt. Verður valið í ár litað af Black Lives Matter baráttunni sem mjög hefur verið í fjölmiðlum? Verður verðlaunahafi ársins frá Afríku en langt er síðan verðlaunahafi hefur komið frá þeim heimshluta? Nefndin finnur væntanlega fyrir margvíslegum þrýstingi .
Í fyrra voru veitt tvenn Nóbelsverðlaun, eitt til karls og eitt til konu. Eftir að skandalarnir fóru að herja á Nóbelsnefndina árið 2017 varð nefndin óstarfhæf og veiting verðlaunanna fyrir 2018 var frestað. En árið 2019 þegar nefndin treysti sér til að úthluta verðlaunum á ný var nokkuð víst að verðlaunin færu til konu. Nefndin varð að gera sitt til að öðlast fyrri virðingu. Nefndin fengi annan skell ef kona yrði ekki fyrir valinu eftir umræðurnar um kynjamisrétti og kynferðislegt áreiti sem tröllreið nefndinni árin á undan. Og Olga Tokarczuk var annar verðlaunahafanna og þótti flestum nefndinni hafa tekist þar vel upp og fékk mikið hrós fyrir. En gleðin við valið á karlmanninum, valið á Austurríkismanninum Peter Handke, vakti mikið ramakvein. Valið var óvænt í ljósi veikrar stöðu nefndarinnar. En kannski var nefndinni ekki ljóst hversu eldfim tengsl Peters Handke og Slobodan Milosevic voru. Ef horft er framhjá stjórnmálum er valið á Peter Handke skiljanlegt. Hann hefur í áratugi verið einn athyglisverðasti höfundur heims, skrifað ótal bækur sem hafa þótt framúrskarandi, bæði skáldsögur, leikrit, ritgerðir, dagbækur …
En það voru mörg hundruð manns sem mótmæltu á götum Stokkhólms þegar Handke kom til að veita verðlaununum viðtöku. Og meira að segja einn af meðlimum nefndarinnar Peter Eglund neitaði að mæta til verðlaunaafhendingarinnar, því honum þótti það hræsni af sinni hálfu að fagna verðlaunum Peters Handke.
Eiginlega þarf að fara allt aftur til ársins 2015 til að finna verðlaunahafa þar sem flestir gátu heilshugar stutt val nefndarinnar. Það var þegar Hvít-Rússinn Svetlana Aleksijevitj hlaut verðlaunin, ef til vill vegna þess að fáir þekktu höfundinn. Hún var þá 67 ára en það eru einmitt hinir eldri rithöfundar sem eru líklegastir til að hljóta verðlaunin í ár eins og svo oft áður.
Það yrði væntanlega vinsælt ef Ngugi wa Thiong’o frá Kenýa hlyti verðlaunin. Hann er nú 82 ára og hefur árlega verið nefndur sem einn af líklegum verðlaunahöfum. Ef verðlaunin færu til Asíu er Haruki Murakami oft nefndur og einnig suður-kóreanska skáldið Ko-Un.
Ef nefndin leitar að konu til að hljóta verðlaunin ár, til að jafna leikinn milli kynjanna sem er vinsælt (konur hafa fengið verðlaunin 6 sinnum á þessari öld) kæmi hin kanadíska Margaret Atwood mjög til greina (ég vona ekki, mér finnst hún svo leiðinleg). Einnig hafa verið nefndar Anne Tyler, Lydia Davis, Joyce Carol Oates og mín mikla vinkona Marilynne Robinson (áfram Marilynne!).
Norrænir höfundar þykja ekki líklegir til verðlauna í ár en þó nefna sumir Jon Fosse og Karl Ove Knausgård. Þeir Íslendingar sem þykja koma til greina að hljóta náð fyrir augum dómnefndarinnar eru Jón Kalman og Sjón. Þeirra tími kemur, en þeir eru væntanlega enn of ungir.
Tvær brúnar bækur.