Í gær var skrifað um Hin íslensku bókmenntaverðlaun á Kaktusnum og viðbrögð lesenda létu ekki á sér standa. En það vakti undrun á skrifstofu Kaktussins að flestir sem viðruðu skoðanir sínar hnussuðu yfir verðlaunafjárhæðinni – ein milljón í hverjum flokki. Þótti lesendum Kaktussins þetta skammarlega lág fjárhæð. Bent var á að verðlaunafjárhæðin hefði ekki breyst síðan árið 1989 þegar verðlaunin voru veitt í fyrsta sinn.

Þessi umræða er ef til vill ekki sanngjörn – kannski eins og að kvarta undan að þær jólagjafir sem maður fær séu ekki nógu veglegar. Árið 1989 voru verðlaunin, ein milljón, til eins verðlaunahafa því verðlaunin voru eingöngu veitt í flokki fagurbókmennta. Árið eftir var öðrum flokki bætt við, non-fiction, og voru verðlaunin einnig ein milljón í þeim flokki. Félag íslenskra bókaútgefenda sem veitir verðlaunin tvöfaldaði sem sagt framlag sitt árið 1990.

Árið 2013 var þriðja flokknum bætt við og voru nú veitt verðlaun fyrir bestu barnabók ársins, einnig ein milljón. Heildarverðlaunaféð var því orðið þrjár milljónir.

Í fyrra eða árið 2022 var í fyrsta sinn veitt verðlaun fyrir glæpasögur og verðlaunaféð var einnig ein milljón krónur í þeim flokki. Félag íslenskra bókaútgefenda leggur því fjórar milljónir í verðlaunafé.

Verðlaunaféð er að hluta til fjármagnað með innritunargjöldum fyrir hverja framlagða bók. Kostar nú um það bil 40.000 krónur að leggja fram bók til verðlaunanna.

Mörg íslensk bókmenntaverðlaun eru veitt án peningaverðlauna. Verðlaunahafi fær þá í flestum tilvikum heiðursskjal og blóm, þá er heiðurinn og uppörvunin markmið verðlaunanna og er það fínt. Kaktusinn spyr: af hverju þarf allt að snúast um peninga en ekki um fegurðina? Ritnefnd Kaktussins er sammála um að mikilvægast sé að skapa bókmenntaverðlaun sem skipta máli fyrir bókmenntirnar í landinu. Best væri að verðlaunin væri gæðastimpill sem veki aðdáun og athygli og gerði lesendur forvitna um þær bækur sem eru tilnefndar.