Í Danmörku heitir virðulegasta og stærsta forlag landsins Gyldendal og er eina danska forlagið sem er skráð á hlutabréfamarkað dönsku kauphallarinnar og það er einmitt þess vegna sem öll reikningsskil forlagsins eru gerð opinber og ná að vekja athygli á meðal bókmenntafólks. Í gær voru opinberaðar rekstrarniðurstöður forlagsins fyrir fyrrihluta ársins 2023 og þar var því miður ekki að finna margar gleðifréttir. Í Danmörku er staða Gyldendal sambærileg stöðu Forlagsins á Íslandi. Þau eiga það sameiginlegt að vera einskonar flaggskip bókmenntanna í landinu og í mörg ár hefur það þótt einna fínast fyrir rithöfunda að koma út undir merkjum þessara forlaga. Að vísu virðist sem  menningarkapítal beggja þessara risa á bókamarkaðinum rýrni ár frá ári og ekki er gott að segja nákvæmlega hvað veldur. Tímarnir breytast.

Gyldendal tókst að tapa umtalsverðum fjármunum á fyrrihluta ársins eða um það bil 275.000.000 ísl. króna og það er ekkert nýtt að Gyldendal tapi peningum þessi seinustu ár. Hinn nýi forstjóri forlagsins heitir Hanna Salomonsen og  var hún spurð um stöðuna. Hún benti óttaslegin á þau svörtu óveðursský sem lúra úti við sjóndeildarhring. Einmitt þau sömu óveðursský og eru út við hinn íslenska sjóndeildarhring (sennilega sömu ský). Fylgifiskur hinnar svokallaðrar „digitaliseringar“ (mig vantar íslenska orðið) er umtalsvert tekjutap hjá forlögunum. Það koma færri peningar inn hjá forlögunum fyrir hvert selt verk því krónurnar fyrir seldar hljóðbækur og rafbækur er miklu færri en þær krónur sem seldar prentaðar bækur færa forlaginu. Afleiðing þessa er að afkoma höfunda og forlaga verður sífellt slakari.

Ef hagkerfi streymismódelsins borgar sig ekki fyrir forlög og höfunda þýðir það á endanum fall forlaga og fátækt á meðal rithöfunda. „Þetta er ekki bara vandamál Gyldendal og forlagsbransans heldur er þetta vandamál fyrir menningarlífið í landinu,“ segir Hanna.

Þetta sama gildir um Ísland og það er spurning hvernig hinn íslenski bransi vill bregðast við hinu svarta og ógnandi skýi sem stefnir hraðbyri til landsins. Fyrr á þessu ári var nokkur vakning á meðal rithöfunda þegar höfundauppgjör tóku að berast og höfundum varð ljóst hversu lágt verðmætamat streymisveitnanna er á hljóðbókum og rafbókum. Þetta er nákvæmlega sama umræða og hefur í mörg ár verið á meðal tónlistarmanna. Þeir kvarta undan Spotify og YouTube og þeim lágu greiðslu sem þaðan berast til tónlistarmannanna fyrir notkun á hugverkum þeirra. Þetta er sama baráttan og handritshöfundar í Hollywood heyja nú. Það þarf ekki alvitran spámann til að skilja að uppgjörstímar eru í nánd.

ps. Lestur reikningsuppgjörs Forlagsins fyrir árið 2022  sýnir að útgáfufyrirtækið seldi vörur fyrir tæpa 1,2 milljarða og skilaði rekstrarafgangi upp á 10 milljónir íslenskra króna